Makaleler

ÖZEL SİGORTALARIN (HAYAT/ŞAHIS) ÇALIŞANLARA SAĞLADIĞI VERGİ AVANTAJI

15.06.2026

 

İmdat TÜRKAY/Gelir İdaresi Grup Başkanı

Özet: Çalışanlar tarafından ödenen hayat/şahıs sigorta primlerinin işverenler tarafından ücret matrahından indirimi ile ücretlinin ödeyeceği gelir vergisi azaltılarak vergi anvantajı sağlanmaktadır. Gelir Vergisi Kanununa göre, bir işverene bağlı olarak ücret geliri elde eden çalışanın kendisi, eşi ve küçük çocukları için ödenen hayat/şahıs sigorta primleri vergiye tabi ücret matrahının tespitinde, ödendiği ayda elde edilen brüt ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşmamak şartıyla indirim konusu yapılmaktadır.

Anahtar kelimeler: Ücret, hayat/şahıs sigorta primi, ücret matrahından indirim, brüt ücretin %15'i, asgari ücretin yıllık brüt tutarı, hayat sigorta priminin %50’si, şahıs sigorta priminin %100’ü.

 

1. Çalışanlara Ödenen Ücret Ödemelerinin Kapsamı

Bu çalışmamızda, bir işverene bağlı olarak ücret geliri elde eden çalışanın kendisi, eşi ve küçük çocukları için ödenen hayat/şahıs sigorta primlerinin, vergiye tabi ücret matrahının tespitinde hangi şartlarla indirim konusu yapılacağı incelenmiştir.

Gelir Vergisi Kanununa göre ücret; işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar (hizmet karşılığının mal olarak verilmesi) ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen (konut, araç sağlanması vb.) menfaatlerdir. Ücretin; ödenek, tazminat, kasa tazminatı (mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık ilişkisi niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması ücretin niteliğini değiştirmez.

Ücret gelirlerinin vergilendirilmesinde, maaş ödemesinin yanı sıra aynı dönemde yapılan ve ücret olarak değerlendirilen prim, ikramiye, huzur hakkı, mesai ücreti, döner sermaye ücreti, ek ders ücreti gibi ödemeler de dikkate alınmak suretiyle kümülatif matrah esas alınarak vergilendirme yapılmaktadır. İlgili dönemlerde uygulanan indirim ve istisnalar bu ödemelerin toplamına bir kez uygulanmaktadır.

 

2. Ücret Gelirinin Yıl İçinde Kesinti Yoluyla Vergilendirilmesinde Safi Ücret Tutarına Ulaşmak İçin Neler İndirim Konusu Yapılabilir?

Ücret gelirleri genel olarak yıl içinde nakten veya hesaben ödeme anında tevkif suretiyle vergilendirilmekte olup vergi kesintisi, gelirin brüt tutarı üzerinden değil, safi tutarı üzerinden yapılmaktadır. Ücret üzerinden, gelir vergisi tarifesine göre yapılan gelir vergisi kesintileri, işverenler tarafından muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile beyan edilmek suretiyle ödenmektedir.

Hizmet erbabının ödemenin yapıldığı ayda geçerli olan asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik sigorta primi düşüldükten sonra kalan tutarına isabet eden ücretleri gelir vergisinden istisna edilmiştir.

Ücretin safi tutarı, işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan yararlar toplamından (yani ücretin gayrisafi tutarından) belli indirimlerin yapılmasından sonra kalan miktardır. 193 sayılı GVK’nın 63. Maddesinde yer alan bu indirimler şöyledir:

  • Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu kurumları için yapılan kanuni kesintiler,
  • Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler ile İşsizlik Sigortası Pirimi,
  • Askerlik, doğum vb. için ödenen borçlanma primleri,
  • Sosyal Güvenlik Destek Primi,
  • Hayat/Şahıs Sigorta Primleri,
  • Çalışanlar tarafından ilgili kanunlarına göre sendikalara ödenen aidatlar,
  • Engellilik İndirimi.

 

3. Hayat/Şahıs Sigorta Primlerinin Ücret Matrahından İndiriminin Şartları

193 sayılı GVK’nın 63/3. bent hükmüne göre; sigortanın Türkiye'de kâin ve merkezi Türkiye'de bulunan bir sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla; ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50'si ile ölüm, kaza, sağlık, hastalık, engellilik, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (%100’ü) ücretin safi tutarının tespitinde indirim konusu yapılmaktadır.

Ancak, indirim konusu yapılacak primler toplamı, ödendiği ayda elde edilen brüt ücretin %15'ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşamaz. Cumhurbaşkanı bu bentte yer alan oranları yarısına kadar indirmeye, iki katına kadar artırmaya ve belirtilen haddi, asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirlemeye yetkilidir.

Buna göre, ücretin safi tutarının tespitinde dikkate alınacak hayat/şahıs sigorta primleri, sigortanın Türkiye'de kâin ve merkezi Türkiye'de bulunan bir sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla;

  • Mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait birikim priminin alındığı hayat sigortalarına ödenen primlerin %50’si ile,
  • Ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primlerinin %100’ünden,

oluşmaktadır. İndirim konusu yapılacak primlerin toplamı, ödendiği ayda elde edilen brüt ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşamayacaktır.

Uygulamada bahsi geçen “çocuk” veya “küçük çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

Gayrisafi ücret tutarından indirim yapılacak hayat/şahıs sigorta prim tutarının üst limitinde iki sınır bulunmakta olup birincisi primin ödendiği ayda elde edilen ücretin %15’ini geçmemesi, yıllık bazda da indirilen prim toplamının asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşamayacak olmasıdır. 2026 takvim yılı asgari ücretin yıllık brüt tutarı 396.360 TL’dir.

Dolayısıyla 2026 yılında ödenen prim tutarı yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarı olan 396.360 TL’yi aşamayacaktır. Şayet yıl içinde asgari ücret tutarında değişiklik olursa, indirim yapılacak tutarların hesabında dikkate alınacaktır.

 

3.1. Konu hakkında Gelir İdaresince yapılan idari düzenlemeler

Ücretin gerçek safi değerinin tespitinde dikkate alınacak hayat/şahıs sigorta primlerinin indirim konusu yapılması ile ilgili hükümler, Gelir Vergisi Kanunun 63. maddesinin birinci fıkrasının 3. bendinde yer almaktadır. Konu hakkında ilk olarak 09/02/1986 tarihinde yayımlanan 147 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde gerekli açıklamalar yapılmıştır.

Daha sonra, 28/3/2001 tarihli ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu yürürlüğe girmiş ve 28/06/2001 tarih ve 4697 sayılı Kanunla, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında konuya ilişkin değişiklikler yapılmış ve sonrasında 13/08/2003 tarih ve 3 no.lu Gelir Vergisi Sirkülerinde kapsamlı açıklamalar yapılmıştır. Ayrıca, şahıs sigortaları için ödenen primlerin gelir vergisi matrahının hesaplanmasında bu indirime ilişkin primlerin belgelendirilmesi konuları hakkında 09/08/2005 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 256 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde açıklamalar yapılmış bulunmaktadır.

Daha sonra 23/02/2007 tarih ve 59 no.lu Gelir Vergisi Sirkülerinde konu hakkında açıklamalar yapılmıştır. Son olarak da hayat ve şahıs sigorta primlerinin ücret matrahından indirimi hakkında, 23.10.2012 tarih ve 85 no.lu Gelir Vergisi Sirkülerinin “Ödenen Şahıs Sigorta Primlerinin Ücret Matrahının Tespitinde İndirimi” başlıklı bölümünde gerekli açıklamalar yapılmış bulunmaktadır.

Ödenen hayat/şahıs sigorta primlerinin bu idari düzenlemelere bakarak işlem yapmaalarında fayda vardır.

 

4. Ödenen Şahıs Ve Hayat Sigortası Primlerinin Ücret Matrahının Tespitinde İndirimine İlişkin Bir Özelge 

Gelir İdaresine yapılan bir özelge talebinde; üniversite personeli tarafından hayat sigortası veya şahıs sigortası prim ödemelerinin GVK’nın 63/3 numaralı bendi kapsamında ücretin safi tutarının tespitinde indirim konusu yapıldığı, söz konusu maddede yer alan indirim konusu yapılacak tutarın, prim ödemesinin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15'i ile sınırlı olması nedeniyle, indirim konusu yapılacak tutarın belirlenmesinde, personele ödenen taban aylık, aylık, ek gösterge, yan ödeme, kıdem aylığı ve  idari görev ödeneği gibi gelir vergisine tabi kalemlerin toplamının mı yoksa söz konusu personele ödenen bütün gelirlerin toplamının mı dikkate alınacağı hususunda görüş talep edilmiştir. Konuya ilişkin olarak verilen özelgede aşağıdaki açıklamalar yapılmıştır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ücretin gerçek safi değerinin tespitinde yapılacak indirimlere ilişkin 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde, "Sigortanın Türkiye'de kâin ve merkezi Türkiye'de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla; ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50'si ile ölüm, kaza, sağlık, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (İndirim konusu yapılacak primler toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15'ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamaz. Bakanlar Kurulu bu bentte yer alan oranları yarısına kadar indirmeye, iki katına kadar artırmaya ve belirtilen haddi, asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirlemeye yetkilidir.)" hükmüne yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 23/10/2012 tarih ve GVK-85/2012-7 sayılı Gelir Vergisi Sirkülerinde de konu ile ilgili açıklamalara yer verilmiş olup 8.2. Ödenen Şahıs Sigorta Primlerinin Ücret Matrahının Tespitinde İndirimi bölümünde;

"6327 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde yapılan değişiklik uyarınca, 1/1/2013 tarihinden itibaren, vergiye tabi ücret matrahının tespitinde, bireysel emeklilik dışında kalan şahıs sigortaları için ödenen primlerin elde edilen ücretin % 15'ine kadar olan kısmı ücret matrahının tespitinde indirilebilecektir.

Vergiye tabi ücret matrahının tespitinde dikkate alınacak sigorta primleri; sigortanın Türkiye'de kâin ve merkezi Türkiye'de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla;

- Ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait birikim priminin alındığı hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50'si ile

- Ölüm, kaza, sağlık, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerden,

müteşekkildir.

İndirim konusu yapılacak primlerin toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15'ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamayacaktır. Yıl içinde asgari ücret tutarında meydana gelebilecek değişiklikler, indirim yapılacak tutarların hesabında dikkate alınacaktır.

İndirim konusu yapılacak prim tutarının tespitinde esas alınacak ücret, işveren tarafından çalışana hizmeti karşılığında ödenen aylık (maaş), prim, ikramiye, sosyal yardımlar ve zamlar gibi vergiye tabi sürekli nitelikteki ödemelerin brüt tutarlarının toplamı olacaktır. Gider karşılığı olarak ödenen tutarlar (yapılan gerçek bir giderin karşılığı olsun olmasın) dikkate alınmayacaktır.

Şahıs sigorta primlerinin vergi matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilmesi için; şahıs sigorta şirketlerinin Türkiye'de yerleşik ve merkezinin Türkiye'de olması gerekmektedir." açıklamasına yer verilmiştir.

Buna göre; indirim konusu yapılacak primlerin toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin %15'ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamayacaktır. İndirim konusu yapılacak prim tutarının tespitinde esas alınacak ücret ise, işveren tarafından çalışana hizmet karşılığında ödenen aylık (maaş), prim, ikramiye, sosyal yardımlar ve zamlar gibi vergiye tabi sürekli nitelikteki ödemelerin brüt tutarının toplamı olacaktır. Gider karşılığı olarak ödenen tutarlar (yapılan gerçek bir giderin karşılığı olsun olmasın) dikkate alınmayacaktır.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, üniversite personeline hizmet karşılığı ödenen aylık (maaş), taban aylık, ek gösterge, yan ödeme, kıdem aylığı, tazminat, ikramiye, idari görev ödeneği, sosyal yardımlar ve zamlar gibi sürekli nitelikte olan ve üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılan ödemelerin, indirim konusu yapılacak prim tutarının tespitinde esas alınacak ücretin hesabında dikkate alınması gerekmekte olup, gelir vergisinden istisna edilmiş olan ödemelerin ise bu hesaplamada dikkate alınmaması gerekmektedir (www.gib.gov.tr/özelgeler, Kırşehir Defterdarlığının 11.08.2020 tarih ve 66491453-105-E.6944 sayılı özelgesi).

 

5. Hayat/Şahıs Sigorta Prim Ödemelerinin Yıllık Beyannameden İndirimi

Yıllık gelir vergisi beyannamesinde, hayat/şahıs sigortaları için ödenen primlerin beyan edilen gelirin %15’ine kadar olan kısmı matrahın tespitinde indirim konusu yapılabilecektir. Yıllık beyannamede matrahın tespitinde dikkate alınacak sigorta primleri; mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortalarına ödenen primlerin %50’si ile ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primlerinin %100’ünden oluşmaktadır.

Ödenen hayat/şahıs sigorta primlerinin yıl içinde ücretin kesinti suretiyle vergilendirilmesi durumunda gayri safi ücret tutarından ayrıca indirilmemesi gerekir. İndirim konusu yapılacak primlerin toplamı, beyan edilen gelirin %15’ini ve asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşamayacaktır. 2025 yılı gelirlerine ilişkin olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarı 312.066 TL’dir (2026 yılı için bu tutar 396.360 TL’dir.). Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının indirim konusu yapılması ise mümkün değildir.

 

6. Konuyu Özet Olarak Anlatan İnfografik

İşverenler tarafından çalışanlara yapılan ödemelerden oluşan gelir vergisi matrahından indirilecek hayat-şahıs sigorta primleri hakkında Gelir İdaresinin internet sayfasında yer alan aşağıda yer alan infografik konuyu özet olarak anlatması açısından çok faydalıdır (https://www.gib.gov.tr/yardim-kaynaklar/infografikler, Şubat 2026).

 

7. Sonuç

Gelir Vergisi Kanununa göre, vergiye tabi ücret matrahının tespitinde, hayat/şahıs sigortaları için ödenen primler, belirli şartlar dahilinde ücret matrahından indirilebilmektedir. Benzer şekilde, hayat/şahıs sigorta prim ödemelerinin yıl içinde indirim konusu yapılmamış olması şartıyla yıllık gelir vergisi beyannamesinde beyan edilen gelirlerden indirilebilmesi mümkündür.

Ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait birikimli hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50'si gayrisafi ücret matrahının tespitinde belirlenen sınırlamalar kapsamında indirim konusu yapılmaktadır. Ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına yaptırdığı risk hayat sigorta poliçelerinde (ölüm, kaza, sağlık, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum, tahsil ve prim iadeli gibi) ise hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %100’ü ücret matrahının tespitinde belirlenen limitler kapsamında indirim konusu yapılmaktadır.

Ücretlinin gayri safi ücret matrahından indirim konusu yapılacak hayat/şahıs sigorta primlerinin, ücretlinin o ayda elde edilen brüt ücretin %15'ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşmaması gerekmektedir.

*Bu yazıda yapılan açıklamalar, tamamıyla yazarına ait olup hiçbir şekilde yazarın çalıştığı kurumunu bağlamaz, kurumunun görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez.

 

KAYNAKÇA

  1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61, 62, 63/3, 103. Maddeleri
  2. 147 ve 256 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğleri
  3. 13/08/2003 tarih ve 3 no.lu, 23 /02/2007 tarih ve 59 no.lu, 23/10/2012 tarih ve 85 no.lu Gelir Vergisi Sirküleri
  4. www.gib.gov.tr/ozelgeler
  5. www.gib.gov.tr/Rehber ve Broşürler, Gelir Vergisi Matrahından İndirilecek Hayat/Şahıs Sigorta Primleri, Şubat/2026, Yayın No: 597
  6. https://www.gib.gov.tr/yardim-kaynaklar/infografikler, Şubat 2026
  7. İmdat Türkay, İşverenler Tarafından Çalışanlar İçin Ödenen Hayat/Şahıs Sigorta Primlerinin Vergilendirilmesi, 03.05.2024, https://nazaligundem.com/tr/makaleler
  8. İmdat Türkay, 361 Soru ve Cevapla Ücret Ödemelerinin Vergilendirilmesi, Seçkin Yayınevi, Mart/2023, 4. Baskı, Ankara