İmdat TÜRKAY/Gelir İdaresi Grup Başkanı
Özet: Hazine ve Maliye Bakanlığı kayıt dışı ekonomiyle etkin mücadele etmek ve haksız rekabetin önüne geçmek için Gelir İdaresinin devreye aldığı yapay zeka tabanlı analiz uygulaması KAŞİF ve Vergi Denetim Kurulunun hayata geçirdiği KURGAN ile kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir dönem başlatmıştır.
Anahtar kelimeler: Sahte belge risk analizi, KAŞİF (yapay zeka tabanlı analiz uygulaması), sahte belgeyle mücadele, Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN).
1. Giriş
Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından 1 Ekim 2025 tarihinden itibaren sahte belgeyle mücadele konusunda Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN) ile yeni bir dönemi başlatmıştır. Daha sonra Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı, kamuoyunda naylon fatura olarak da bilinen sahte faturayla mücadele için yapay zeka destekli analiz uygulaması KAŞİF'i devreye alarak, günde 4 milyon mükellefi sahte belge yönünden taranmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı sahte belge düzenleyenler ve haksız iade talep edenleri, artık yapay zeka tabanlı analiz uygulaması KAŞİF ile her gün takip ederek tespit etmektedir.
2. Sahte Belgeyle Mücadelede Kültür Değişimi ve Mükellef Algısının Değişmesi Gerekmektedir
Sahte belgeyle mücadele her şeyden önce bir ülkedeki vergi bilinci/ahlakı/kültürü/algısı ile çok yakından alakalı bir konudur. Kayıt dışı ekonomi ile uzun yıllardır mücadele eden ülkemizde bugüne kadar 2008-2025 döneminde tam beş adet eylem planı uygulanmıştır. İşte sahte belge düzenleme ve kullanma kültürü ve davranışı da kayıt dışı ekonominin büyüklüğü ile toplumsal vergi bilinci ve mükelleflerin vergiye gönüllü uyumu ile çok yakından ilişkilidir.
Vergi Denetim Kurulu tarafından 1 Ekim 2025 tarihinde, Sahte Belgeyle Mücadele Stratejisi - Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN) Rehberi (Versiyon 1.0) yayınlanmıştır. Vergi Denetim Kurulu, sahte belgeyle mücadelede KURGAN (Kuruluş Gözetimli Analiz) sistemiyle yapay zekâ temelli, anlık risk tespiti yapan yeni bir dönemi başlatmıştır. 1 Ekim 2025’te yayımlanan “Sahte Belgeyle Mücadele Stratejisi–KURGAN Rehberi”, uygulamanın amacını ve mükelleften beklenenleri açıklamıştır.
Rehberde yapılan açıklamaya göre sahte belge, mali sistemin; onlarca yıllık, kanıksanmış, yapısal ve kendi kendini türeten bir sorunudur. Her yıl milyarlarca lira kamu zararına, mükellefler arasında rekabet eşitsizliğine, kayıt dışılığa ve bazı suçların gizlenmesine neden olmaktadır. Hepsinden önemlisi Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının iş yükünün önemli kısmını oluşturarak müfettişler gibi özenle yetiştirilmiş ve nitelikli bir beşeri sermayenin yıpranmasını beraberinde getirmektedir.
Kuruluş Gözetimli Analiz; Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Risk Analiz Merkezi tarafından geliştirilen, cari veriler ile çalışan, işlem riskini ölçen, büyük veri analitiğini kullanarak ekonomideki işlemleri anlık olarak tarayan bir vergisel risk analiz sistemidir.
Söz konusu Rehberde belirtildiği üzere sahte belge ile mücadelede her şeyden bir kültür değişimini gerektirmektedir. Söz konusu kültür, alt başlıklar olarak denetim, ticaret ve iş yapma, rekabet ile muhasebe boyutlarını içerisinde barındırmaktadır. Sahte belge kullanımının kanıksanmış bir gerçek olmaktan ziyade yadırganan bir durum haline gelmesi gerekmektedir. Bu tarz bir değişim süreci yaşanmadan finansal bir kanser haline gelen sahte belgeden ülke ekonominin kurtulması olası değildir.
Tarih, her nesle büyük bir sorumluluk yüklemektedir. Dünün, bugünün sorunu olan bir başlığın gelecek nesillere aktarılmaması bizlerin elindedir. Yıllarca bu problemle başarılı bir mücadele vermiş, geride bırakılan iki yılda üst üste Cumhuriyet tarihin en yüksek performans göstergelerine ulaşmış Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının sahte belgeye meydan okuması kaçınılmaz bir evredir.
Her dönem için büyük bir meydan okuma sayılacak bu mücadelenin itici gücü ve odak noktası ise Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı ve vergi müfettişleridir. Başarıya giden yol Kurul Başkanlığının sahte belgeye yönelik değişen yeni denetim algı ve pratiğinin tüm paydaşlar tarafından bilinir olmasından geçmektedir. Başta mükellefler olmak üzere tüm paydaşların mümkün olan tüm mecra ve kanallardan bilgilendirilmesi sürece katkı sağlayacaktır (https://vdk.hmb.gov.tr/duyuru/sahte-belge-ile-mucadele-stratejisi-ve-kurgan-rehberi, 1.10.2025).
3. Sahte Belgeyle Mücadelede Yapay Zekâ Tabanlı KAŞİF Sistemi
Makine öğrenmesi ile yapay zeka teknolojilerine dayanan yeni risk analiz uygulaması KAŞİF, Gelir İdaresinin teknoloji birimi GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü tarafından geliştirilmiştir. Yapay zeka destekli analiz uygulaması KAŞİF ile 4 milyon mükellef günlük olarak analiz ediliyor, sahte belge düzenlemek için kurulan şirketler aynı gün belirleniyor, riskli mükellefler vergi incelemesine sevk edilerek vergi dairelerine bildiriliyor ve risk analiz altyapısı sürekli olarak yenileniyor.
Kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye aralıksız devam eden Hazine ve Maliye Bakanlığı, gerçek bir mal teslimi veya hizmet söz konusu olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen sahte faturayla mücadelede yeni bir dönem başlatmıştır. Sahte belgeyle mücadelesini kural tabanlı çalışan Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP) ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP) ile yürüten Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) bu mücadelede yeni bir aşamaya geçmiş bulunmaktadır. Sahte belge düzenleyenler ve haksız iade talep edenler, artık yapay zeka tabanlı analiz uygulaması KAŞİF ile her gün takip edilmektedir.
Kural tabanlı çalışmayan KAŞİF, herhangi bir ön tanım ya da kural olmadan içerdiği yapay zeka modeli sayesinde çok büyük verileri günlük analiz ederek riskli durumları ortaya çıkarıyor. Mükelleflerin davranış değişiklikleri KAŞİF tarafından izlenerek otomatik algılanıyor ve her yeni durum tekrar analiz edilerek riskli mükellefler belirleniyor.
4. Yapay Zekayla 4 Milyon Mükellef Günlük Olarak Analiz Ediliyor
Büyük veri platformları üzerinde çalışan ve onlarca terabaytlık veri üzerinden analiz yapan KAŞİF ile yaklaşık 4 milyon mükellef günlük analiz ediliyor. Uygulamayla çok sayıda kategoriye ait onlarca farklı bilgi ve durum izlenerek, riskli durumlar çok daha hızlı ve doğru şekilde belirleniyor. Mükellefiyet, fatura, tahakkuk, tahsilat, ithalat, ihracat, beyanname, bildirim, işletme ve üretim kapasitesi, çalışan, demirbaş gibi birçok başlığa ilişkin veriler analiz edilerek riskli durumlar günlük raporlanıyor. Mükellef davranışları ile diğer bilgilerdeki değişiklikleri kendiliğinden algılayarak riskli durumları tespit etme kabiliyetine sahip uygulama sayesinde sahte belge düzenleyenler ile haksız iade talep eden mükellefler hızlı ve doğru şekilde tespit edilebiliyor.
5. Sahte Belge Düzenlemek İçin Kurulan Şirketler Aynı Gün Belirleniyor
KAŞİF, uygulamaya geçer geçmez sahte belge düzenleme riski yüksek mükelleflere yönelik aynı gün içinde önemli tespitlerde bulunmaktadır. Örneğin, faaliyet alanı toptan ticaret olan ve hiçbir alımı bulunmadan mükellefiyet tesis ettirdiği gün 3 farklı fatura düzenleyen mükellef tespit edilmektedir.
Şirketlerin kuruluş tarihini izleyen 5'inci gün, sahte belge düzenleme riski yüksek olan farklı mükelleflere 50 milyon lira tutarında 5 sahte fatura düzenleyen mükellef belirlenmiştir. Bir şirkette ücretli çalışan kişi adına farklı vergi dairelerinde kurulan 7 şirketten 6'sıyla sahte belge düzenlenmesinin amaçlandığı saptanmıştır. Söz konusu şirketler tarafından düzenlenen fatura tutarı 246 milyon lira olarak hesaplanmıştır.
2025 yılının son üç ay içinde kurulan ve toplam 276 milyar lira tutarında fatura düzenleyen 2 bin 550 mükellefin riskinin yüksek olduğu ve herhangi bir ticari, zirai ya da mesleki faaliyeti olmadan sahte belge düzenlemek amacıyla kurulduğu tespit edilmiştir. Beyannamesinde 7,7 milyon lira iade edilecek KDV bildiren mükellefin, söz konusu iade tutarının haksız olduğu anlaşılmış ve gerekli işlemler yapılmıştır.
6. Riskli Mükellefler Vergi İncelemesine Sevk Edilerek Vergi Dairelerine Bildiriliyor
KAŞİF ile sahte belge düzenleme riskinin yüksek olduğu tespit edilen mükellefler, haklarında vergi incelemesi yapılması amacıyla Vergi Denetim Kuruluna bildiriliyor. Söz konusu mükellefler ayrıca bağlı oldukları vergi dairelerine iletilerek iş yerlerinde yoklama yapılıyor ve vergi dairelerinde kurulan komisyon tarafından alınan kararlar çerçevesinde sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettirenlerin kayıtları hızlı bir şekilde kapatılıyor.
7. Risk Analiz Altyapısı Sürekli Yenileniyor
Konu hakkında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, son teknoloji uygulamaların, kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi etkinleştirdiğini belirterek, "Kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girdik. Yapay zeka ve makine öğrenmesi gibi yeni teknolojilerle artık kayıt dışı tüm faaliyetleri anında tespit ediyor ve işlem yapıyoruz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum." demiştir. Gelir İdaresi Başkanlığının, risk analiz altyapısını sürekli yenilediğini vurgulayan Sayın Bakan, "Bu uygulamalarla hem kayıt dışı ekonomiyle etkin şekilde mücadele etmeye hem de rekabet eşitsizliği meydana getiren uyumsuzlukları önlemeye devam edeceğiz." diye konuşmuştur (https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/naylon-fatura-yapay-zeka-tabanli-kasif-ile-aninda-yakalaniyor/3804685, 20.01.2026).
8. Sonuç
Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi tarafından hayata geçirilen KAŞİF, sahte belge (naylon fatura) ve haksız vergi iadesi taleplerini tespit etmek amacıyla geliştirilmiş yapay zeka tabanlı bir analiz sistemidir. Sistemin temel amacı, dijital dönüşüm araçlarını kullanarak kayıt dışı ekonomiyle etkin bir şekilde mücadele etmektir. Gelir İdaresi Başkanlığı ve TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü iş birliğiyle geliştirilen sistem, sahte faturaları ve riskli işlemleri anında yakalayabilmektedir. Her gün yaklaşık 4 milyon mükellefi ve onlarca terabaytlık veriyi analiz ederek sahte belge düzenleme riskini değerlendirmektedir. Özellikle haksız KDV iadesi taleplerini ve mükellef davranışlarındaki olağan dışı değişiklikleri takip ederek vergi kaybını önlemeyi hedeflemektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı sahte belgeyle mücadele konusunda gerek Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının yürüttüğü KURGAN, gerekse Gelir İdaresi Başkanlığının yürütmekte olduğu KAŞİF sistemi ile yeni bir dönemi başlatmış bulunmaktadır. Mükelleflerin bu yeni dönemde sahte belge düzenleme riskini çok iyi değerlendirmesi ve bunun maliyetine katlanmamak için bu eylemlerden uzak durmaları gerekmektedir. Tabi ki bu yeni süreçte meslek mensupları sahte belgeyle mücadelenin bir paydaşı olarak önemli bir konumda bulunmakta olup mükellefleri doğru yönlendirmede ve rehberlik etmede kendilerine çok ama çok önemli görevler düşmektedir.
*Bu yazıda yapılan açıklamalar, tamamıyla yazarına ait olup hiçbir şekilde yazarın çalıştığı kurumunu bağlamaz, kurumunun görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez.
KAYNAKÇA
1.https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/naylon-fatura-yapay-zeka-tabanli-kasif-ile-aninda-yakalaniyor/3804685, 20.01.2026
2. https://vdk.hmb.gov.tr/duyuru/sahte-belge-ile-mucadele-stratejisi-ve-kurgan-rehberi, 1.10.2025