İmdat TÜRKAY/Gelir İdaresi Grup Başkanı
Özet: 2025 yılı gelir vergisi beyan süreci geride kaldı ve artık beyannameyi süresinde vermeyenler için ne yapılması gerektiği konusu gündeme gelmiştir. Öncelikle ücret, kira, menkul sermaye iradı ve diğer kazanç ve iratlar için 2025 yılında gelir elde etmeyenler veya gelir elde edip beyanname vermesi gerekmeyenlerin dilekçe vermesi en doğru yöntemdir.
Süresinde beyan edilmeyen gelir vergisi için vergi dairesince yapılacak cezalı tarhiyat sonucunda vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi gündeme gelmektedir. Ancak, gelir sahipleri süresinde beyan etmedikleri bu gelirler için pişmanlıkla beyanda bulunmak suretiyle ceza ödemeden sadece pişmanlık zammı ile bu süreci en az maliyetle tamamlayabilirler.
Anahtar kelimeler: Süresinden sonra yıllık beyan, pişmanlıkla beyan şartları ve avantajları, beyan edilmeyen gelirin tespiti ve cezalı tarhiyat, vergi ziyaı cezaı.
1. Yıllık Beyanname Vermeyen Gelir Sahiplerini Bekleyen Vergisel Süreçler
Gelir vergisi uygulamasında 2025 yılında yedi gelir unsurunu elde edenler açısından beyana tabi gelirin yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyanı Mart/2026 ayında sona ermiştir. Gelir vergisinin birinci taksiti damga vergisi ile birlikte yine aynı ayda ödenmiş, ikinci taksiti ise Temmuz/2026 ayında ödenecektir.
Gelir İdaresi süresinde beyanda bulunup birinci taksitini ödeyen mükelleflere teşekkür SMS’si göndermek suretiyle davranışsal yaklaşım kapsamında dikkat çekici bir farkındalık yaratmıştır.
Ticari, zirai ve mesleki kazancı nedeniyle gelir vergisi mükellefi olan kişilerin 2025 yılı gelir vergisi beyannameleri Mart/2026 ayında meslek mensupları tarafından e-Beyanname Sistemi üzerinden verilmiştir.
2025 yılında elde edilen beyana tabi ücret, kira, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlardan oluşan kişilerin yıllık gelir vergisi beyannamesi ise Hazır Beyan Sistemi üzerinden kendileri tarafından beyan edilmiştir. Tabi ki bu gruptaki gelir sahipleri beyanname verirken; meslek mensuplarından, bağlı oldukları vergi dairesinden ve Vergi İletişim Merkezinden (189) yardım almışlardır.
Burada kritik konu 2025 yılı gelirini Mart/2026’da beyan etmeyenlerin ne yapacakları ve onları nasıl bir sürecin beklediğidir. Çünkü Gelir İdaresi elindeki verilerle kimlerin beyanname vermesi gerektiğini bilmekte ve beyanname vermeyenlerin listesini vergi daireleri ile paylaşmaktadır.
Normal sürecinde 2025 yılında beyana tabi geliri olan ve süresinde beyanname vermeyen kişiler hakkında vergi daireleri takdir komisyonu kararına, vergi inceleme raporuna göre veya diğer şekillerde cezalı tarhiyat yaparak işlem tesis edecektir. Cezalı gelir vergisi tarhiyatında, tarh edilecek verginin bir katı tutarında da vergi ziyaı cezası kesilecektir.
Ancak, 2025 yılı gelirlerini Mart/2026 ayında beyan etmeyen kişilerin Nisan/2026 ayından itibaren istedikleri zaman pişmanlık hükümlerinden yararlanmak suretiyle yıllık beyannamelerini verebilirler. Pişmanlıkla beyanda vergi ziyaı cezasına kişiler muhatap olmazlar, sadece pişmanlık zammı ile tahakkuk eden vergiyi öderler. Ya da normal bir şekilde süresinden sonra yıllık beyannameyi verirler ve %50 vergi ziyaı cezasına katlanırlar.
2. 2025 Yılında Gelir Elde Etmeyenler veya Gelir Elde Edip Beyanname Vermesi Gerekmeyenlerin Dilekçe Vermesi
Mükelleflerin bağlı olduğu vergi daireleri tarafından 2025 yılında elde edilen kira, ücret, menkul sermaye iradı ile değer artış kazancı ve arızi kazançların beyan dönemi olan Mart/2026 tarihinden sonra, Vergi İdaresi otomasyon kayıtlarından mükelleflerin gelir elde etmesine rağmen beyanda bulunmadığı veya eksik beyanda bulunduğu konusunda gerekli tespitleri yapabilmektedir.
Ticari, zirai ve mesleki kazancı nedeniyle mükellef olanlar zarar da elde etmiş olsalar mutlaka yıllık beyanname vermektedirler. Ancak, diğer dört gelir unsurunda durum böyle değildir, beyana tabi gelir varsa yıllık beyanname verilir. Beyana tabi gelir yoksa yıllık beyanname verilmez ve bu durum genellikle bir dilekçe ile vergi idaresine bildirilir.
Her zaman için maliyeti en düşük olan beyana tabi gelir sahiplerinin beyanname vermesi gerekiyorsa, kendiliklerinden süresinde veya daha sonra pişmanlıkla beyanda bulunmak suretiyle cezalı tarhiyatla karşılaşmadan gelirlerini beyan etmesidir. Dört gelir unsurunu elde eden kişiler, beyana tabi geliri elde edip Mart/2026 ayında beyan etmediyse ya da eksik beyanda bulunduysa; beyan edilmesi gereken gelire ilişkin beyannamenin, Gelir İdaresinin internet sitesi adresi (www.gib.gov.tr) üzerinde yer alan Hazır Beyan Sistemi aracılığıyla ya da herhangi bir vergi dairesine giderek süresinden sonra pişmanlık hükümlerinden yararlanarak verilmesi mümkün bulunmaktadır.
Ancak kişiler; kira, ücret, menkul sermaye iradı ile değer artış kazancı ve arızi kazanca ilişkin elde ettiği gelir için yıllık beyanname vermesi gerekmiyorsa bu durumu Gelir İdaresine bildirmesi en doğru işlem olacaktır. Örneğin, öteden beri mükellef olup da 2025 yılında dört gelir unsuru için gelir elde edilmemesi halinde yıllık beyanname verilmesine gerek yoktur.
2025 yılında elde gelir elde edilmediyse veya kira geliri elde etmiş olmakla birlikte beyanname verilmemesinin ya da eksik beyanda bulunulmasının yasal ve hukuki bir gerekçesi var ise mükellefiyet bilgilerinin güncellenmesi amacıyla bu durumun kişi tarafından vergi dairesine bildirilmesi gerekmektedir. Aksi halde bu durumun varlığını bilmeyen vergi dairesi, yoklama ve takdire sevk başta olmak üzere birçok idari işlemi gereksiz yere yapmak durumunda kalacaktır.
Örneğin, öteden beri kira gelirinden dolayı mükellef olan kişinin 2025 yılında kiracı ile yaşadığı ihtilaf nedeniyle kira gelirini tahsil etmemesi (yargıda dava sürecinin devam etmesi) durumunda yıllık beyanname vermeme sebebini vergi dairesine vereceği dilekçe ile bildirmesi yerinde olacaktır. Bu nedenle, 2025 yılında dört gelir unsuruna ilişkin olarak gelir elde etmeyen yani çeşitli sebeplerle beyanname vermeyecek olan kişilerin bu durumu dilekçe ile vergi dairesine veya daireye gitmeden internet ortamında İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden bildirmesi uygun olacaktır.
Dilekçenin, hazirbeyan.gib.gov.tr adresinden Hazır Beyan Sistemine giriş yaparak “İşlemlerim/İstisna Dilekçesi Vermek İstiyorum” menüsü aracılığıyla da verilmesi mümkündür. Hazır Beyan Sisteminde yer alan “Dilekçe Verme Nedeni” başlığında yer alan aşağıdaki ifadelerden birini seçerek dilekçenin kolay bir şekilde verilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu seçenekler şöyledir;
Tabi bu seçenekler kira geliri için geçerli olup ücret, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar içinde şayet yıllık beyanname verilmesi gerekiyorsa Hazır Beyan Sisteminden dilekçe verilmesi en doğru işlemdir. Örneğin, 2024 yılı ücret geliri için Mart/2025’de yıllık beyanname veren bir ücretlinin vergi dairesinde mükellefiyet kaydı mevcut olup 2025 yılında elde ettiği ücret gelirinin 4.300.000 TL/330.000 TL yıllık beyan sınırını aşmaması nedeniyle yıllık beyanname vermesine gerek yoktur. Ücretlinin bu durumda Hazır Beyan Sistemi üzerinden dilekçe vermek suretiyle Mart/2026 ayında neden beyanname vermediğini vergi dairesine bildirmesi en doğru yöntem olacaktır.
Dört gelir unsuruna ilişkin olarak Hazır Beyan Sistemi üzerinden ilk defa beyanname verilmesi halinde, kişilerin gelir vergisi mükellefiyet kayıtları da otomatik olarak bağlı oldukları vergi dairesi nezdinde yapılmaktadır. Bu dört gelir unsurunu elde eden mükelleflerin sistem üzerinden beyanname verdikten sonra ayrıca vergi dairesinde işe başlama bildiriminde bulunmalarına gerek yoktur. Ancak, gelirin elde edildiği dönemde yıllık beyanname verilmesi gerekmiyorsa (istisna ve yıllık beyan limitleri gibi nedenlerle) gelir sahipleri tarafından vergi dairesine bilgi verilmesi gerekmektedir.
3. Süresinde Verilmeyen Beyannamenin Pişmanlık Hükümlerine Göre Verilmesi
Kanuni süresinde beyan edilmesi gereken gelirler için yıllık beyannamenin verilmemesi durumunda, vergi dairesi tarafından gerekli tespitler yapılmakta ve matrah takdiri için takdir komisyonuna sevk edilmektedir. Takdir komisyonu tarafından yapılan matrah takdiri sonucunda vergi dairesi tarafından cezalı vergi tarhiyatı yapılmaktadır. Ya da konu hakkında yapılan vergi incelemesine göre beyan edilmeyen gelir için vergi inceleme raporuna dayanarak cezalı tarhiyat yapılmaktadır.
Bu nedenle, 2025 yılı beyana tabi gelirler için Mart/2026 ayında yani kanuni süresinde verilmeyen beyannameler için mart ayından sonra pişmanlıkla beyannamenin verilmesi en az maliyetli bir işlemdir. Pişmanlıkla beyanname verilmesi halinde mükellef adına vergi ziyaı cezası kesilmemekte ve gecikme faizi hesaplanmamaktadır. Sadece vergi ve pişmanlık zammının 15 günlük sürede ödenmesi gerekmektedir.
Ücret, kira, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlara ilişkin beyannamenin kanuni süresinden sonra Vergi Usul Kanunu’nun 371. maddesine göre "Pişmanlık Talepli" olarak Hazır Beyan Sistemi üzerinden verilebilmesi de mümkün bulunmaktadır.
Kişinin dört gelir unsuruna ilişkin gelirlerini ilgili beyan döneminde hiç beyan etmemesi veya eksik beyan etmesi halinde, pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyan etmeleri mümkün bulunmaktadır. Vergi dairesinin bilgisine girmeden önce vergi idaresine bildirilmesi ve 15 gün içerisinde ödenmesi halinde bu mükelleflere, gecikmeden dolayı adlarına vergi ziyaı cezası kesilmeyecektir. Bu mükellefler hakkında pişmanlık zammı uygulanacak ve usulsüzlük cezası kesilecektir.
Mükellefler, 2025 yılında gelir elde edip Mart/2026 ayında beyan etmediyse ya da eksik beyanda bulunduysa; gelirlerine ilişkin beyannamenin, Gelir İdaresinin internet sitesi adresi (www.gib.gov.tr) üzerinde yer alan Dijital Vergi Dairesi/Hazır Beyan Sistemi aracılığıyla ya da herhangi bir vergi dairesine giderek süresinden sonra pişmanlıkla verilmesi mümkün bulunmaktadır.
3.1. Mükelleflerin Pişmanlık Ve Islah Hükümlerinden Yararlanma Şartları
Süresinde beyan edilmeyen gelirlere pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, vergi ziyaının doğmuş olması ve ayrıca aşağıdaki şartların gerçekleşmesi gerekmektedir.
gerekmektedir.
3.2. Pişmanlıkla Beyanname Verilmesi Üzerine Vergi Dairesince Yapılan İşlemler
Elektronik ortamda (Beyanname Düzenleme Programı ve Hazır Beyan Sistemi) pişmanlık ve ıslah hükümlerine göre gönderilen beyannameler sistem tarafından kabul edilmektedir. Kabul edilen bu beyannameler için tahakkuk fişi düzenlenmekte ve düzenlenen tahakkuk fişinde; vergi aslı, ödeme süresi geçmiş vergiler için hesaplanan pişmanlık zammı ve beyannamenin gönderildiği günden itibaren 15 günlük ödeme müddetinin son günü vade tarihi olarak yer almaktadır.
Elden verilen veya posta yoluyla gönderilen beyannameler için ise; hiç verilmemiş olan vergi beyannamelerinin mükellefin haber verme dilekçesinin verildiği tarihten başlayarak 15 (on beş) gün içinde verilmesi, eksik veya yanlış yapılan vergi beyanının mükellefin keyfiyeti haber verme tarihinden başlayarak 15 (on beş) gün içinde tamamlanması veya düzeltilmesi gerekmektedir. Pişmanlık talebi dilekçe ile yapılmaktadır. Ancak, sadece beyanname üzerinde pişmanlık talebi olduğunu belirten bir ifade olması hâlinde de bu beyannameler pişmanlık talepli beyanname olarak dikkate alınmaktadır.
Pişmanlık zammı, ödemenin geciktiği her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zammı oranında hesaplanır. Gecikme zammı oranı her ay için ayrı ayrı uygulanmak üzere %3,7 olarak belirlenmiş olduğundan, pişmanlık zammı da %3,7 (10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 13/11/2025 tarihinden itibaren) olarak uygulanacaktır.
Pişmanlık talebiyle verilen beyanname üzerinden tahakkuk ettirilen ve ödeme süresi geçmiş olan vergi için bu verginin normal vade tarihinden, pişmanlık talebinin kabulü üzerine verilen 15 günlük ödeme süresinin son günü arasında kalan her ay ve kesri için pişmanlık zammı hesaplanır. Örneğin, 2025 yılı gelir vergisinin süresinden sonra Nisan, Mayıs ve Haziran/2026 aylarında verilmesi durumunda sadece gelir vergisinin 1. taksitinin (31.03.2026) süresi geçmiş olduğundan, pişmanlık zammı sadece 1. taksit için hesaplanır. Gelir vergisinin ikinci taksiti Temmuz/2026’da ödeneceğinden, 2. taksit için pişmanlık zammı hesaplanmayacaktır. Ancak, 2. taksitin süresinden sonra (31.07.2026 tarihinden sonra) pişmanlıkla beyanname verilmesi durumunda pişmanlık zammı her iki taksitin ödeme süresine göre hesaplanır.
Vergisi kanuni süresinde ödenmiş olmakla birlikte beyannamenin ödeme süresi geçtikten sonra pişmanlıkla verilmesi halinde pişmanlık zammı hesaplanmaz. Mükellefin tahakkuk fişinde yer alan vade tarihinden önce ödemede bulunması ve erken ödemenin hesaplanan ve tahakkuk ettirilen pişmanlık zammını etkilemesi durumunda fazla hesaplanmış olan pişmanlık zammı düzeltme hükümlerine göre düzeltilir.
Pişmanlık hükümlerinden yararlanan mükelleflere vergi ziyaı cezası kesilmez. Ancak pişmanlıkla beyanname vermek usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezasının kesilmesini engellemez. Pişmanlıkla verilen beyannamenin elektronik ortamda gönderilmesinin zorunlu olup olmadığına göre usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezası kesilir. Vergi ve pişmanlık zammı ile ilgili olarak yapılan kısmi ödemeler kabul edilmez ve verilen 15 günlük süre içinde vergi aslı ve pişmanlık zammının tamamı ödenmez ise pişmanlık hükümleri ihlal edilmiş sayılmaktadır.
Bu nedenle, pişmanlıkla beyanname veren mükelleflerin, vergi aslını ve pişmanlık zammının tamamını süresinde ödemesi gerekir. Pişmanlık hükümlerinin ihlali halinde, verilen beyanname süresinden sonra kendiliğinden verilen beyannaame olarak değerlendirilecek ve tahakkuk edecek vergi ile birlikte %50 oranında vergi ziyaı cezası kesilecektir.
4. Süresinde Verilmeyen Beyanname İçin Pişmanlıkla Beyanda Bulunulmaması Halinde Vergi Dairesi Tarafından Yapılacak Cezalı İşlemler
Süresinde beyanname vermeyen mükelleflerin pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyanname vermemesi durumunda, vergi daireleri beyanname vermeyenler hakkında cezalı tarhiyat yaparak süresinde ödenmeyen vergiyi vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte gelir sahibinden tahsil edecektir.
2025 yılına ilişkin olarak ticari, zirai ve mesleki kazancı ile ücret, kira, MSİ, DKİ nedeniyle beyanname vermesi gerektiği halde Mart/2026 ayında yıllık beyannameyi vermeyen mükellefler hakkında özel usulsüzlük cezası ile süresinde tahakkuk ettirilmeyen vergi için vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanır. Tarh edilecek vergi çıkmaması durumunda ise usulsüzlük cezası uygulanır.
Beyan edilmesi gereken gelire ilişkin olarak yıllık beyanname verilmemesi halinde, VUK’nın 352/I. maddesine göre mükellef adına iki kat 1. derece usulsüzlük cezası kesilir ve gelir takdir komisyonunca takdir edilir. Takdir edilen gelir üzerinden, gelir vergisi ile vergi ziyaı cezası hesaplanır. Vergi ziyaı cezası, iki kat olarak kesilen usulsüzlük cezası ile kıyaslanıp, miktar itibariyle en ağırı uygulanır. Ayrıca gecikilen her ay için gecikme faizi (aylık % 3,7 oranında) talep edilir.
Bilindiği üzere, 6183 sayılı AATUHK’nun 51. maddesinde yer alan gecikme zammı oranı, 10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 13/11/2025 tarihinden geçerli olmak üzere her ay için %3,7 olarak belirlenmiştir. Yasal düzenleme gereğince gecikme faizi ve pişmanlık zammı, yürürlükteki gecikme zammı oranında alınmaktadır.
Bu şekilde tahakkuk eden vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizinin tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekmektedir. Tahakkuk eden vergi ödenmediği takdirde, vergi dairesince ayrıca her ay için ayrı ayrı gecikme zammı hesaplanmak suretiyle cebren tahsil yoluna gidilir.
2025 yılına ilişkin olarak elde edilen örneğin ücret, kira, kar payı ve değer artış kazancının beyan edilmesi gerektiği halde Mart/2026 ayında beyanname verilmez ve bu durum Vergi İdaresi tarafından tespit edilerek takdir komisyonu kararı veya inceleme raporu ile re’sen takdir olunarak cezalı olarak vergi tarhiyatı yapılmaktadır.
Örneğin; yıllık beyanname verilmeyen kira geliri nedeniyle yapılan cezalı tarhiyatta 500.000 TL gelir vergisi tarh ettiğinde, mükellef hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında yani 500.000 TL’de vergi ziyaı cezası kesilecektir. Şayet kişi kendiliğinden süresinden sonra beyanname verir ise tarh edilecek vergi ile birlikte %50 oranında vergi ziyaı cezası kesilecektir.
Bu kadar ağır bir ceza ile karşılaşmamak için beyana tabi gelir sahiplerinin süresinde yıllık beyanname vermesi en doğru yöntemdir. Vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilenler hariç olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi beyannameleri için vergi ziyaı cezası %50 oranında kesilecektir. Ancak, pişmanlıkla beyanname verilmesi durumunda mükellefe büyük bir maliyet oluşturan vergi ziyaı cezası kesilmeyecektir.
Mükellefler haklarında yapılan cezalı tarhiyatta yer alan vergi ziyaı cezasına karşı uzlaşma talebinde bulunma, cezalarda indirim isteme ile tarhiyatta yer alan vergi ve vergi ziyaı cezası için dava açma hakları yasal süreler içinde her zaman mümkün bulunmaktadır.
5. Sonuç
2025 yılında elde edilen ve yıllık beyanname ile beyanı gereken gelirlerin Mart/2026 ayında beyan edilmemesi durumunda, Gelir İdaresi tarafından kimlerin beyanname vermesi gerektiği eldeki verilere göre kolaylıkla tespit edilebildiğinden, öncelikle beyanname vermeyenler tespit edilerek vergi dairelerine gönderilmektedir. Vergi daireleri de gerekli işlemleri yapmak suretiyle gelir sahipleri hakkında cezalı işlemlerin yapılması için vergisel süreçleri başlatmaktadır.
İşte beyan dönemi sonrasında Nisan/2026 ayından itibaren süresinde yıllık beyannameyi çeşitli sebeplerle vermeyen gelir sahiplerinin hiç beklemeden hızlı bir şekilde pişmanlık hükümlerinden yararlanarak yıllık beyannamelerini vermeleri kendi menfaatlerine olacaktır. Vergi daireleri tarafından cezalı tarhiyat ve tahakkuk işlemleri yapılmadan pişmanlıkla beyannamenin verilmesi durumunda mükellefler hakkında vergi ziyaı cezası kesilmeyecek ve belirlenen sürede tahakkuk eden verginin pişmanlık zammı ile birlikte ödenmesi halinde pişmanlık hükümlerinden yararlanabileceklerdir.
Süresinden sonra verilmesi gereken yıllık beyannamenin pişmanlık hükümlerinden yararlanarak Beyanname Düzenleme Programı ve Hazır Beyan Sistemi üzerinden verilmesi her zaman mümkün bulunmaktadır.
*Bu yazıda yapılan açıklamalar, tamamıyla yazarına ait olup hiçbir şekilde yazarın çalıştığı kurumunu bağlamaz, kurumunun görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez.
KAYNAKÇA
3. İmdat Türkay, 2025 Yılı Gelir Vergisi Beyan Kılavuzu (2025 Yılında Elde Edilen Gelirlerin Mart/2026’da Yıllık Beyanı), Ocak/2026, https://tr.nazali.com/2025-gelir-vergisi-beyan-kilavuzu/